८ वर्षीय बालक र ६ वर्षीय बालिकाको विवाहमा सांसद नै उपस्थित भएपछि...

मोरङ, माघ २४ – दिउँसोको २ बजेको थियो । कोही बाजा बजाउँदै गरेका थिए । कोही नाच्दै थिए । अनी एकातिर बेहुला र बेहुली सजाएर राखिएको थियो ।

खुल्ला चौरको टेबुलमा बत्ति बालिएको थियो अनी सँगै रहेका बेहुला बेहुलीलाई पुजा गरेर टिका लगाउँदै थिए स्थानीय । ८ वर्षीय बालक तनुज राजवंशी र ६ वर्षीय बालिका कृष्टी राजवंशी बेहुला र बेहुलीको भूमिका निर्वाह गर्दै थिए ।

मोरङको कटहरी–१, स्थित खुला चौरमा देखिएको यो दृश्यले सबैलाई अचम्ममा पार्‍यो । खुला चौरमा बेहुला र बेहुली दुवै पक्षका सयौं आफन्तको उपस्थितिले चौर भरिएको थियो । कोही रुँदै गरेको जस्तो पनि त्यही भीडमा देखिन्थ्यो ।

राजवंशी समुदायको सांस्कृतिक पोशाकमा सजिएर महिलाहरु यताउती गरिरहेका थिए । हामी त्यही रमिता हेरिरहेका थियौं । आखिर भएको के हो भन्नेमा अन्यौल नै थियौ ।

एकै छिनमा विवाहमै पुगे सोही क्षेत्रमा प्रदेश सांसद जीवन घिमिरे । अनी त्यही कार्यक्रममा कटहरी गाउँपालिका वडा नम्बर–१, का अध्यक्ष कपुरलाल माझी पनि देखिए ।

विधि विधानपूर्वक वैवाहिक कार्यक्रम अघि बढी रहेको थियो । यसरी आयोजना भएको यो विवाह कार्यक्रम कुनै बालविवाह नभई विराट–राजवंशी समुदायले आफ्नो संस्कृतिको संरक्षणको लागि परम्परागत विवाहको जानकारी दिन यो कार्यक्रमको आयोजना गरेका थिए । 

राजवंशीको मौलिक परम्परा हराउन थालेको भन्दै स्थानीय युवाहरुको पहलमा यसरी परम्पराको संरक्षणको लागि खुल्ला ठाउँमा भोजसहितको विवाह गरेर गाउँभरिका व्यक्तिहरुको सहभागी गराएर विवाह संस्कारको पुस्ताहतान्तरण सिकाएको अगुवाहरुले बताए ।
समुदायका मौलिक विवाह पद्धति युवापुस्ताले बिर्सन थालेपछि त्यसलाई जोगाउन नाटकिय विवाहको आयोजना गरिएको स्थानीयको भनाई छ ।

पुराना परम्परा हराउँदै जान थालेपछि त्यसलाई जोगाउनको लागि विराट–राजवंशी समुदायले यो विवाह गर्ने परम्परा सिकाएको स्थानीय कटहरी–१, की रेखा राजवंशीले बताउनुभयो । यो अवसर राजवंशी युवा समाज र योङ हर्ट ग्रूपले संयुक्त रुपमा उपलब्ध गराएको हो । यसरी नाटकिय रुपमा गरिएको विवाहमा विराट–राजवंशी समुदायले अपनाउने सम्पूर्ण विधि अपनाइएको थियो ।

डलसज्जी, लाबा भुजाई, कसाकुटी, चुमाओन, सिनुरदान, सम्धी मिलाओन, बिदागरीलगायतका राजवंशी समुदायको विवाहको सबै विधि र प्रक्रिया देखाइएको थियो । यसरी देखाइएको विवाह प्रक्रियाको बारेमा जान्न पाउँदा स्थानीय युवाहरु उत्साहित देखिन्थे ।

विराट राजवंशी समाज उत्थान समिति सचिव बसन्त राजवंशीले परम्परा संरक्षणको लागि यसरी कार्यक्रमको आयोजना गरिएको जानकारी दिनुभयो ।

यसरी विवाह भइरहेको स्थानमा पुगेका प्रदेश सांसद घिमिरे शुरुमा त अलमलमा परेर फर्किन खाज्नुभएको थियो । तर यसको भित्री कुरा थाहा पाएपछि उहाँ उत्साहित देखिनुहुन्थ्यो ।

विवाहलाई हेरिसकेपछि सांसद घिमिरेले समुदाय स्तरबाट राजवंशी समुदायले शुरु गरेको संस्कृतिको संरक्षणले पहिचानका मुद्धालाई बलियो बनाउने बताउनुभयो ।

यसरी संस्कृतीको संरक्षण गर्नको लागि आयोजना गरिएको नाटकिय विवाह हेर्न कटहरी गाउँपालिका तथा विराटनगर महानगरपालिकाका विभिन्न जातजातीको उपस्थिती थियो ।

बाह्य संस्कृतिको चपेटामा परेर मौलिक वैवाहिक पद्धतीमा प्रतिकुल असर पर्न थालेपछि मोरङका विराट–राजवंशी समुदाय त्यसको संरक्षणमा लागेका छन् । परम्परागत विवाहको संस्कार भुल्दै गएको भन्दै चौतर्फी चिन्ता भइरहँदा राजवंशी समुदायले विवाहको परम्परागत शैली सिकाउन सार्वजनिक स्थलमै नाटकिय विवाह गराएका थिए ।

पछिल्ला दिनहरुमा मौलिकता झल्कने पुराना परम्परा र संस्कृती हराउँदै जाँदा त्यसको संरक्षणमा युवापुस्ता लाग्नुलाई सकारात्कम रुपमा लिन सकिन्छ । तर यो नै स्थायीत्व भने होइन् । परम्परा र संस्कृतिलाई जोगाउन सरकारले पनि केही पहल गर्नुपर्ने देखिन्छ ।

–सुमन तिमल्सिनाको स्थलगत रिपोर्टिङ